http://haberekspres.com.tr/bayramda-kist-hidatik-enfeksiyonuna-dikkat-makale,851.html

Kurban Bayramı’nda veteriner kontrolü olmaksızın gerçekleşen kesimler, ülkemizde sık görülen ve ölümle sonuçlanabilen bir enfeksiyon hastalığının yayılmasında en önemli etkenlerden biri. Özellikle köpek sahiplerinin, köpeklerle yakın temasta bulunanların ve çocukları, köpeklerin dolaştığı yerlerde oynayanların bu enfeksiyonla ilgili bilgi sahibi olmaları çok yararlı.

“Kist Hidatik” veya “kistik ekinokokkoz” adlı hastalık insanlarda en sık karaciğerde, bazen akciğerlerde, daha az sıklıkla beyin, böbrek gibi çeşitli organlarda içi sıvı dolu kistlerin oluşmasına yol açıyor.  Bazen 10 santimetrenin üzerinde çapa ulaşabilen bu kistlerin patlaması, ani ölümlere ve enfeksiyonun tüm vücuda yayılmasına neden olabiliyor.

Manisa ili sınırlarında örneklem yaparak ve ultrason kullanarak yaptığımız araştırmalarda, her 675 ilköğretim öğrencisinin birinde “kist hidatik” saptarken, üniversite öğrencilerinde bu oran 1/475 idi. Enfeksiyonun yaşla ve koyun yetiştirme oranıyla birlikte arttığı göz önüne alınırsa, Türkiye’de yaklaşık her 250 kişiden birinde “kist hidatik” enfeksiyonu bulunduğu tahmin ediyoruz.

Enfeksiyonun Kurban Bayramı ile ilişkisi ise şöyle… Veteriner kontrolsüz kesimlerde, koyunların karaciğer ve akciğerlerindeki içi sıvı dolu kistli yapılar yeterince derine gömülmeyip, köpekler tarafından çiğ olarak yendiğinde, kistlerin içindeki parazit larvaları köpeğin bağırsağında erişkin şekle dönüşüyor. Latince adı Echinococcus granulosus olan parazitin gebe halkaları koparak köpek dışkısıyla dış ortama atılıyor ve içlerindeki yumurtalar doğaya yayılıyor. Marul gibi çiğ yenen gıdalarla, enfekte sularla, toprak veya köpekle temas sonrası kirli eller aracılığıyla ağız yoluyla, daha çok çocuklukta alınan bu yumurtalardan insan vücudunda kistler gelişiyor.

Kist hidatikle mücadelede öncelikle belediyelere çok önemli görevler düşüyor. Kurban Bayramı dahil, tüm hayvan kesimlerinin veteriner kontrolünde yapılmasının sağlanmasının yanında, sokak köpeklerinin kontrolü de çok önemli. Aşılanıp kısırlaştırdıktan sonra kulakları işaretlenerek doğal ortamlarına bırakılan köpekler kist hidatik yönünden önemli birer tehlike. Uygar bir toplumda sokak köpeklerinin kontrolünün tek yolu hayvan barınaklarında toplayıp, kısırlaştırmak ve ölene dek burada beslemek. Çocukları ve insanları en az hayvanlar kadar seven hayvan severlere düşen görevse, barınaklardaki hayvanların sahiplenilmelerini ve daha iyi koşullarda yaşamalarını sağlamaya çalışmak.

Sağlık Bakanlığı’nın kist hidatik ve kuduz enfeksiyonları ile mücadele amacıyla kurduğu komisyonun geçen yılki toplantısında Manisa’nın mücadelede pilot il seçilmesini teklif etmiştim.  Sağlık Müdürlüğü, üniversite, belediye ve benim de içlerinde bulunduğum hayvan severlerin el ele vermesiyle Türkiye için uygun bir model oluşturabileceğimiz kanısındayım.

Kist hidatik konusunda daha ayrıntılı bilgi için internette “youtube” veya “dailymotion” sitelerine girip “kist hidatik” anahtar sözcüğüyle bulacağınız 11 dakikalık filmimizi ve Mavişehir Rotaract Kulübü gençlerinin katkılarıyla hazırlanan İngilizce altyazılı sürümünü izleyebilirsiniz.

İyi bayramlar dilerim.

Haftanın Sözü: Hekimlik bedenin hastalıklarını iyileştirir; bilgelik de ruhun hastalıklarını… Demokritos

Mehmet Hakkı ÖZBAYIR/DHA

 25 Kasım 2009

CELAL Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof.Dr. Ülgen Zeki Ok, Kurban atıklarından üreyen ‘kist hidatik’ adlı bir enfeksiyona karşı dikkatli olunmasını isteyen Prof.Dr. Ok, “İnsanlarda en sık karaciğerde, bazen akciğerlerde, daha az sıklıkla beyin, böbrek gibi çeşitli organlarda, 10 santimetrenin üzerinde çapa ulaşabilen içi sıvı dolu kistlerin oluşmasıyla seyreden bu enfeksiyon ölümle sonuçlanabiliyor” dedi.

Prof.Dr. Ülgen Zeki Ok, Manisa’nın merkez, ilçe ve köylerinde yaptıkları araştırmalarda ilköğretim çağındaki her 740 çocuğun birinde bu enfeksiyonu saptadıklarını; il genelinde üniversite öğrencilerinde ise bu oranı 475′de 1 olarak bulduklarını belirtti. Prof.Dr. Ok, enfeksiyonun yaşla birlikte ve koyun yetiştiriciliği sıklığı ile doğru orantılı arttığı ve toplumda nadir olmadığını söyledi.

Enfeksiyon ile Kurban Bayramı arasında ilişki bulunduğunu vurgulayşan Prof.Dr. Ok, “Kurbanlık koyunların karaciğer ve akciğerlerindeki içi sıvı dolu kistler enfeksiyonun en önemli kaynaklarından birini oluşturuyor. Kurban kesimi sırasında bu kistli yapıları gören acemi ve bilinçsiz kasaplar, insan sağlığına zararlı olabileceği düşüncesiyle ve ziyan olmasın diyerek kistli organları köpeklere verebiliyor veya yeterince derine gömmeden ortada bırakabiliyor. ‘Bomba’ kadar tehlikeli olan bu kistli organlar köpekler tarafından çiğ olarak yendiğinde içlerindeki parazit larvaları köpeğin bağırsağında erişkin şekle dönüşüyor. Bir tür tenya olan Echinococcus granulosus adlı bu parazitin gebe halkaları koparak köpek dışkısıyla dış ortama atılıyor ve içlerindeki dış ortama dayanıklı yumurtalar doğaya yayılıyor.
Marul gibi çiğ yenen gıdalarla, enfekte sularla, toprak veya köpekle temas sonrası kirli eller aracılığıyla ağız yoluyla daha çok çocuklukta alınan bu yumurtalardan insan vücudunda kistler oluşuyor. Genellikle yıllarca hiçbir belirti vermeyen bu kistler patlamaya hazır birer bomba gibi. Karna gelen bir yumruk veya trafik kazası gibi bir nedenle, karın içi basıncı hızla arttığında, kistin yırtılması ile alerji sonucu ölüm riski veya diğer organlara yayılmasıyla, tedavinin olanaksız hale gelmesi söz konusu” dedi.

BELEDİYELERE UYARI

Çok tehlikeli ve yaygın olan kist hidatikle mücadelede öncelikle belediyelere çok önemli görevler düştüğünü aktaran Prof.Dr. Ok, şunları söyledi:

“Kurban Bayramı dahil, tüm hayvan kesimlerinin veteriner kontrolünde hijyenik koşullarda yapılmasının sağlanmasının yanında, sokak köpeklerinin kontrolü de çok önemli. Aşılanıp kısırlaştırdıktan sonra kulakları işaretlenerek doğal ortamlarına bırakılan köpekler kist hidatik yönünden önemli birer tehlike. Toplumu kist hidatikten koruyabilmek için tüm sokak köpeklerinin her 6 haftada 1, tek tek toplanması ve uygun ilaç verildikten sonra birkaç gün boyunca dışkılarının imha edilmesi gerekiyor, ki bunu uygulamak neredeyse olanaksız. Uygar bir toplumda sokak köpeklerinin kontrolünün tek yolu hayvan barınaklarında toplayıp, kısırlaştırmak ve ölene dek burada beslemek. Çocukları ve tüm insanları en az hayvanlar kadar seven hayvan severlere düşen görevse, barınaklardaki hayvanların sahiplenilmelerini ve daha iyi koşullarda yaşamalarını sağlamaya çalışmak.”

Gerek dünyada, gerekse Türkiye’de nadir görülen bazı enfeksiyonlara basında geniş yer ayrılırken, sık görülen, önemli maddi kayıplara, cerrahi girişimlere ve ölümlere neden olan bazı enfeksiyonlardansa hiç bahsedilmiyor. Bir enfeksiyonun medyatik olabilmesi için öncelikle gelişmiş ülkeleri tehdit etmesi gerekiyor galiba. Birkaç kişinin ölümüne yol açan kuş gribi virüsünün mutasyon geçirip insanlarda salgına yola açabileceği spekülasyonu ile bütün dünya ayağa kalkarken, sivrisinek sokmasıyla bulaşan falsiparum sıtması nedeniyle sadece Afrika’da her yıl birkaç milyon çocuğun ölmesi haberlerde yer almıyor nedense.

*   *   *
Bazı enfeksiyonların gereğinden çok abartılmasının ekonomik savaşlarla ilişkisi de sorgulanıyor. Örneğin Avrupa’da milyonlarca hayvanın imha edilmesine yol açan deli dana hastalığını ABD ile Avrupa et endüstrisi arasındaki mücadeleyle, Çin ekonomisine ağır bir darbe vuran SARS enfeksiyonunu Çin ve Batı ülkeleri arasındaki rekabetle ilişkilendirenler var.

*   *   *
Medyatik enfeksiyonların bir özelliği de hızlı ve dramatik bir ölümle sonlanabilmeleri. Türkiye’de son günlerin en medyatik enfeksiyonu olan Kırım Kongo kanamalı ateşi ile mücadele çok güçken, sıklıkla sahipsiz veya veteriner kontrolünde olmayan köpekler aracılığı ile insana bulaşan önemli iki enfeksiyonla savaşmaksa nispeten kolay. Bunlardan kuduz enfeksiyonu sorunu, gelişmiş ülkelerde 50 yıl önce çözülmüşken, geçtiğimiz yıl sokak köpeği tarafından ısırılan 3 ve 5 yaşlarındaki iki çocuğumuzun iki ay ara ile kuduz nedeniyle yaşamını yitirmesi çok üzücü. Kuduzdan daha az medyatik olan kist hidatik enfeksiyonu ise görülme sıklığı, tedavisinin cerrahi olması ve ölümle sonuçlanabilen komplikasyonları göz önüne alındığında kuduzdan çok daha önemli aslında. Manisa’da örnekleme yöntemi sonrasında her 675 ilköğretim öğrencisinin birinde saptadığımız kist hidatik enfeksiyonunun sıklığı yaşla birlikte arttığından genel toplumda çok daha sık bulunduğunu söyleyebiliriz.

*   *   *
Kısa süre önce katıldığım bir kongrede yetkililerden kuduz ve kist hidatik enfeksiyonlarını önlemeye yönelik olarak İstanbul, Ankara ve İzmir’de kurulacak büyük hayvan barınaklarının yanında, enfeksiyonların kökünü kazımaya yönelik büyük bir projenin planlandığını ve pilot bölge olarak Trakya Bölgesinin seçildiğini öğrendiğim. Bu projeler, çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmada önemli köşe taşları kanımca…

(Prof. Dr. Ülgen Zeki Ok’un kaleminden, ulgenok@ulgenok.net)